Dyskryminacja ojców w zatrudnieniu to fakt.
Stale do naszej kancelarii zgłaszają się ojcowie, którym firmy najpierw odmówiły prawa do skorzystania z uprawnień rodzicielskich, a następnie przy próbie ich wyegzekwowania – pożegnały się z tymi pracownikami, kreując nieprawdziwe przyczyny do zwolnienia.
Co łączyło tych pracowników – ojców?:
- eksponowane stanowiska kierownicze,
- wysokie wynagrodzenie, pełne zaangażowanie w pracę,
- fakt zatrudnienia w firmie powyżej 100 pracowników oraz co najważniejsze,
- bycie ojcem i chęć skorzystania z uprawnień gwarantowanych przez prawo.
Pracownicy ci spotkali się z mniej lub bardziej wysublimowanymi formami odmowy. W jedynym przypadku zdarzyło się nawet, że pracodawca na jego oczach potargał wniosek o urlop ojcowski, mówiąc, że w jego firmie z takich urlopów się nie korzysta. Z kolei w innych przypadkach zdarzało się, że pracodawca podejmował decyzję o likwidacji stanowiska pracy.
Okazuje się, że w niektórych firmach nie ma przyzwolenia na bycie pracownikiem – ojcem. Wiele mówiło się o działaniach wymierzonych w kobiety, natomiast kwestie związane z dyskryminacją ojców w zatrudnieniu były do tej pory przemilczane.
Jakie prawa ma pracownik – ojciec? Podstawowe uprawnienia to:
– urlop macierzyński,
– urlop rodzicielski,
– urlop ojcowski,
– urlop opiekuńczy,
– obniżony wymiar czasu pracy,
Zasiłek macierzyński w wymiarze 20 tygodni
Podstawowym uprawnieniem pracownika – ojca dziecka jest możliwość skorzystania przez niego z zasiłku macierzyńskiego. Prawo to ojciec dziecka nabywa z reguły dopiero po wykorzystaniu przez matkę dziecka urlopu macierzyńskiego w wymiarze 14 tygodni. Matka dziecka co do zasady, ma obowiązek wykorzystania urlopu macierzyńskiego w wymiarze 14 tygodni. Okres ten ma służyć nie tylko opiece nad noworodkiem, ale także regeneracji sił matki po przebytej ciąży i porodzie. Po upływie 14 tygodni matka dziecka może zrezygnować z tego urlopu, pod warunkiem, że ojciec dziecka przejmie opiekę nad dzieckiem za pozostały okres urlopu. Jeżeli ojciec dziecka nie jest pracownikiem, lecz np. wykonuje inną działalność zarobkową i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu chorobowemu, to także ma prawo do skorzystania z dalszej części zasiłku macierzyńskiego. Przysługuje mu wówczas zasiłek macierzyński za okres odpowiadający części urlopu macierzyńskiego, z którego nie mogła skorzystać albo zrezygnowała z niego matka dziecka.
Urlop rodzicielski
Pracownik – ojciec dziecka ma także prawo do skorzystania z urlopu rodzicielskiego. Prawo to przysługuje po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego albo urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego.
Urlop rodzicielski może być wykorzystany jednorazowo albo nie więcej niż w 5 częściach i nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia. Urlop rodzicielski może być częściowo wykorzystany przez rodziców nawet w tym samym czasie.
Poza pracownikiem, który rozpoczął korzystanie z urlopu rodzicielskiego, prawo do części tego urlopu przysługuje również drugiemu rodzicowi, w takich samych sytuacjach jak przypadki, które omówiłam wyżej odnośnie urlopu macierzyńskiego.
Wymiar urlopu rodzicielskiego przysługuje łącznie obojgu pracownikom – rodzicom, a nie osobno każdemu z nich. Mogą oni jednak korzystać z tego urlopu jednocześnie (w tym samym czasie), pod warunkiem, że nie przekroczą łącznego okresu tego urlopu. Ta sama zasada ma zastosowanie w przypadku, gdy jeden z rodziców dziecka podlega ubezpieczeniu chorobowemu z innego tytułu niż pracowniczy i korzysta z zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu odpowiadającego okresowi urlopu rodzicielskiego. Wtedy drugi rodzic – pracownik – może w tym samym czasie korzystać z urlopu rodzicielskiego.
Prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego
W przypadku urlopu rodzicielskiego wprowadzono wyłączne prawo do 9 tygodni tego urlopu dla każdego z pracowników – rodziców. Prawa tego nie można przenieść na drugiego rodzica W praktyce oznacza to, że każde z rodziców dziecka z wymiaru 41 lub 43 tygodni urlopu rodzicielskiego może wykorzystać tylko 32 lub 34 tygodnie, umożliwiając drugiemu z nich skorzystanie z urlopu rodzicielskiego w wymiarze 9 tygodni.
Urlop ojcowski
Pracownik – ojciec ma także prawo do urlopu ojcowskiego. Urlop ten jest całkowicie niezależny od uprawnień matki dziecka. W praktyce oznacza to, że ojciec dziecka może korzystać z tego urlopu w tym samym czasie, gdy matka korzysta z urlopu macierzyńskiego albo rodzicielskiego, lub po zakończeniu przez nią tych urlopów, a nawet gdy matka dziecka w ogóle nie ma prawa do tych urlopów, ponieważ nie podlega ubezpieczeniu chorobowemu.
Urlop ten może być wykorzystany przez pracownika – ojca dziecka – w każdym czasie, jednak w okresie nieprzekraczającym 12 miesięcy od dnia:
- urodzenia dziecka lub
- uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie dziecka i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko przysposobione 14. roku życia.
Urlop opiekuńczy
Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami w każdym roku kalendarzowym pracownik ma prawo do skorzystania z urlopu opiekuńczego w celu zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia osobie będącej członkiem jego rodziny lub zamieszkującej w tym samym gospodarstwie domowym, która ze względu na stan zdrowia wymaga takiej opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych Urlop opiekuńczy przysługuje w związku z opieką lub koniecznością udzielenia wsparcia członkom rodziny pracownika, do których zalicza się: syna, córkę, matkę, ojca, małżonka.
Taki urlop przysługuje do 5 dni w danym roku kalendarzowym, przy czym jest udzielany wyłącznie na dni, które są dla pracownika dniami pracy zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. Pracownik może wykorzystać ten urlop od razu w wymiarze 5 dni, ale w razie potrzeby także jako pojedyncze dni.
Obniżenie wymiaru czasu pracy zamiast urlopu wychowawczego
Pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może – zamiast korzystania z tego urlopu – złożyć pracodawcy wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z takiego urlopu. Wniosek ten w formie papierowej lub elektronicznej składa się najpóźniej na 21 dni przed rozpoczęciem pracy w skróconym wymiarze czasu pracy. Pracodawca jest zobowiązany uwzględnić wniosek pracownika w tym zakresie.
Obniżenie wymiaru czasu pracy pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego powoduje proporcjonalne obniżenie (do wymiaru etatu) jego wynagrodzenia za pracę. Dotyczy to także innych świadczeń pracowniczych uzależnionych od wymiaru czasu pracy, np. urlopu wypoczynkowego, który też jest obniżany proporcjonalnie do wymiaru etatu pracownika.
Pracownikom, którzy zdecydowali się na skorzystanie z takiego obniżenia wymiaru czasu pracy, została zapewniona ochrona w zakresie trwałości stosunku pracy. Taka ochrona stosunku pracy rozpoczyna się najwcześniej na 21 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy.